duurzaamheid

Even genoeg over het voormalige rookverbod. Vandaag behandelen we eens een ander verbod dat ons door de alwetende mogendheden zal worden opgedrongen: het verbod op ons nationale technologische stokpaardje: de gloeilamp. Want, zoals bekend wordt de verkoop ervan langzaam teruggedrongen tot we van die onzuinige rotzooi af zijn.

Maar is een verbod op een algemene noemer wel zo verstandig? Is het zonder meer buitensluiten van een bepaalde groep geen pad dat wij in Europa om historische redenen al niet in zouden moeten slaan?

Eerder dit jaar meldde een onbetrouwbare, anti-Europese bron werd bekend dat de Europese Unie broedt op een verbod op plasma-tv's. Deze decadente monsters zouden een stuk energieverslindender zijn dan hun schone LCD-zusjes. Dit is op z'n zachtst gezegd een dubieuze ontwikkeling. Want al verbruikt een plasma-tv misschien bij gemiddeld gebruik meer stroom, hij is ook duurder, gaat tegenwoordig langer mee en, niet te vergeten, de beeldkwaliteit is superieur. Je Porsche is ook minder zuinig dan de Alto van de buurman, maar de jaloerse bek zijn de extra liters meer dan waard. Het belangrijkste is echter dat de technologie niet stilstaat.

De conventionele gloeilamp is een overbodige technologie geworden, daar zijn wij het zeker mee eens. Net als buskruit, het communisme en religie ontwikkelingen uit een verleden waarin Wodan de electriciteit nog uit zijn mouw schudde. Maar dat is nog geen reden om ze ook te verbieden. Geheel in lijn met de groene beweging wordt er namelijk ook hard gewerkt aan heuse energiezuinige gloeilampen. Met grootmoeders vertrouwde warme schijnsel en bovendien zuinig genoeg om ruimschoots te voldoen aan de strenge nieuwe energienorm. In Amerika.

Onze Europese Unie houdt meer van zwart-witdenken en vanaf september 2013 zal er geen enkele gloeilamp meer in de schappen liggen. De grote Germaanse zwart-witdenkers zelf nemen vast een voorschot op deze ontwikkeling en beginnen per september met de eindoplossing het uitfaseren van de gloeilamp. En net als damals is men ook maar gelijk aan het hamsteren geslagen.

In 2025 wil Groningen de duurzaamste stad van Nederland zijn. Volgens een onderzoek van COS blijkt dat Groningen nu al op de derde plaats staat, waarvoor een pluim van de voltallige redactie.

Wel twijfelen we af en toe aan de haalbaarheid, zolang nog geen enkele supermarkt met volledig afsluitbare koelingen werkt, de hijskranen rond de Tasmantoren nog altijd als een kerstboom verlicht worden en tot op vandaag geen laadpunten voor elektrische vervoermiddelen gevonden kunnen worden (bovendien lijken ons zes stekkerdozen wat weinig).

Het befaamde zomerfestival Noorderzon kan bij zoveel goede bedoelingen niet achterblijven. Het doet ons deugd te horen dat de enorme hoeveelheden gloeilampen worden vervangen door energiezuinige verlichting. Bovendien wordt elektriciteit deels geproduceerd door gebruik van zonnepanelen en windmolentjes.



Ondanks de maatschappelijke discussie erover verbaast het ons dat in deze duurzame setting ook enkele dozijnen wipkippen als middel worden ingezet om energie op te wekken. Het gaat hier om kippen, die in een (op zich ruime) kooi met ingebouwde wipwap heen en weer lopen om voer te kunnen bemachtigen. Daarbij drijft de heen en weer bewegende wip via een vliegwiel de dynamo aan om elektriciteit op te wekken. Vergelijk het mechanisme met de alom bekende knijpkat of de hamster-aangedreven generator, ook geen diervriendelijke oplossingen.

Ons voorstel: zet alle gasten op hometrainers met dynamo's. Vanaf hun fietsen kijken ze met een biertje in de hand naar een toneel- of muziekstuk. Als er te weinig animo is, gaat het licht gewoon uit: einde voorstelling. Geen dieren nodig, bovendien goed voor de gezondheid!

Jaren geleden was al bekend dat de grote banken investeren in allerlei smerigs. Zo zette het Kankerfonds geld weg bij een bank die flink investeert in de tabaksindustrie. Kinderarbeid werd genoemd. Verder blijken de olie- en wapenindustrie interessante bedrijven. Vooral clusterbommen en landmijnen zijn populair: veel slachtoffers voor weinig geld. En het draait immers om rendement in deze wereld.

Even ter herinnering: door achtergebleven explosieven van de Vietnamoorlog zijn ná die oorlog nog eens 42.000 doden gevallen. Dat er explosieven achterblijven is typisch iets voor clusterbommen en landmijnen, waarvoor bedankt. Wat zouden die doden en gewonden eigenlijk kosten? Ach, ook daarin valt te investeren.

In elk geval: het is voor een groot deel ons geld, waar deze investeringen mee bekostigd worden. Blijkbaar is er nog niets geleerd: vandaag is nog eens in het nieuws dat de grote Nederlandse banken in wapenbedrijven investeren. Een andere ergernis is ook nog steeds niet opgelost: het grote graaien in deze sector.

Voor de lezers die het echt zat zijn, biedt Babalin een eenvoudige oplossing: stap over naar een bank waar sociaal en duurzaam beleid wordt gevoerd. In Nederland hebben we er twee: de ASN Bank en de Triodos Bank.

Een mooie bijkomstigheid is dat bij deze banken niet wordt gegraaid. Zo ligt bijvoorbeeld het loon van CEO Peter Blom van de Triodos Bank op iets meer dan 2 ton. Héél wat minder dan onze vervuilende investeerder Jeroen Van der Veer. Over door de belastingbetaler gesponsorde banken-CEO's zullen we maar zwijgen.

Afgezien van het zeer riante salaris is de verhouding met de minst verdienende collega ca 7 staat tot 1, wat neerkomt op iets onder modaal. Dat is wat we nodig hebben in tijden van crisis: minder afgunst, meer solidariteit. Heel netjes dus, voor de snelst groeiende bank van Nederland, die bovendien onlangs tot duurzaamste bank ter wereld is uitgeroepen.

Is overstappen niet lastig? Een bankrekening is snel aan te vragen via de genoemde sites. Bovendien bieden de Nederlandse banken gezamenlijk de Overstapservice waarmee veel werk uit handen wordt genomen (o.a. automatische afschrijvingen).

Tot zover het gratis Babalin Financiële Advies, waar wijzelf als filantropen uiteraard niets aan verdienen.

Misschien moeten we ons vorige artikel even bijstellen. Het risico dat je vliegtuig tijdens de vlucht door een stuk ruimtepuin in duizend stukjes vergruist blijft bestaan. Maar of Boeings het milieu keihard aan flarden vliegen is maar de vraag.



Een recent onderzoek meldt dat vliegen in sommige gevallen minder milieuvervuilend is dan transport met het openbaar vervoer. En dat zijn altijd mooie bevindingen: niet voor niets was bij Babalin al eerder te lezen dat het essentieel is om de gehele levenscyclus van een product te onderzoeken om tot een betere prijs te komen.

De belangrijkste oorzaken zijn: niet alleen het verrekenen van wat "een auto op zich" uitstoot, maar ook rekening houden met alle ins en outs van bijvoorbeeld:

• het productieproces van een auto (grondstoffen, energie, afval)
• aanleg en onderhoud van wegen
• aantal passagiers per auto per kilometer.

Zo kan een relatief energiezuinig vliegtuig, volgeladen met mensen, blijkbaar per reizigerskilometer minder milieuvervuilend zijn dan een bijna lege trein die wordt voorzien van elektriciteit door verbranding van steenkolen.

Al lijkt de methode zeer goed, het is een extreem scenario en de luchtvaartsector zal er (ondanks de lobbygestuurde staatssteun) niet vrolijker van worden, ook gezien de miljarden verliezen die vandaag worden gemeld.

Toch jammer. Wij hebben namelijk wel behoefte aan een spannende vakantie en gaan dus alsnog op zoek naar een zeer zuinig vliegtuig waar we met de voltallige redactie in kunnen. We boeken dan een vlucht naar Mexico, vergeten de mondkapjes en laten ons tijdens de vlucht masseren door groep wilde achondroplasten. En laat die meteorieten ook maar komen!

Elektrisch rijden is hot! Niet alleen omdat de olie waarschijnlijk binnen een goede 40 jaar op is, ook omdat zelfs nu al elektrisch rijden voordeliger is per kilometer. Volgens astronaut professor Ockels is het zelfs enkele keren goedkoper als je de elektriciteit ervoor zou halen uit ongesubsidieerde zonnepanelen. Het moet niet gekker worden, Wubbo.



Bovendien trekken die karretjes zo heerlijk op, dus ook voor stoere manskerels zijn ze aantrekkelijk. De hipste fabrikant schrijft:

"How powerful is the acceleration? A quick story to illustrate. A favorite trick here at Tesla Motors is to invite a passenger along and ask him to turn on the radio. At the precise moment we ask, we accelerate. Our passenger simply can't sit forward enough to reach the dials."

Iets te stoer kan ook: de eerste boete (€150) is uitgedeeld voor een hardrijder in een Lotus. Die trekt trouwens in 4,5 sec voor 0 naar 100 km/u.

Het klinkt zeker het mannelijke deel van de redactie prima in de oren. Maar of het zo snel gaat als zo'n Tesla accelereert? Er is nog een groot probleem. Want al levert de zon vele malen meer energie dan nodig, er zijn specifieke metalen nodig om elektrische motoren, accu's en dynamo's en bekabeling voor bijvoorbeeld windmolens te bouwen.

Het gaat hier vooral om steeds schaarser wordende metalen, die volgens Rob de Wijk (hoogleraar internationale betrekkingen en strategische studies) ook nog eens grotendeels uit "verre, vieze verkeerde landen" komen. Landen zoals China, die steeds meer voor de eigen groeimarkt kiezen. Ja, De Wijk, als je die landen "verkeerd" noemt, al is het met honderd aanhalingstekens, dan kun je helemaal fluiten naar je neodymium en kobalt.

We moeten dus toch weer op oorlogspad. In elektrische tanks met Teslakanonnen zeker. Of we beginnen gewoon weer van voren af aan, vreedzaam en kleinschalig onze eigen boontjes te doppen. Affirmative, sir!

Het klinkt vreemd misschien, maar de vrije markt is zo gek nog niet. Maar als je denkt dat we de afgelopen jaren in onze omgeving "de vrije markt" hebben beleefd, zijn we zo vrij even wat nieuwsberichten erbij te pakken. Iedereen kan ze ook zelf opzoeken, maar Babalin doet het graag voor je: smullen geblazen voor de rechtgeaarde belastingbetaler die wil weten wat er met z'n geld gebeurt.

Om te beginnen een mooi voorbeeld in EU-verkiezingstijd: de Europese subsidies naar de landbouwsector bedragen ongeveer 40% van het totale EU-budget (zie tabel 3.5). Als rentmeesters van de boerenportemonnee moest dus onlangs wel het CDA botsen met de VVD, die zich voorstanders van de vrije markt noemen. Gaan echter die landbouwsubsidies naar hen die het echt nodig hebben? Vooral multinationals en koningshuizen ontvangen een flinke duit.

Dat prins Charles (180.000 euro subsidie) een enorm landgoed heeft en voorstander is van organic farming, is tot daar aan toe - maar multinationals hebben weinig weg van agrariërs. Hoe kan dit? Onder andere krijgen deze bedrijven "compensatie" vanwege hun hoge suikerverbruik: Europese suiker is nogal duur en zonder die subsidie zou men de producten buiten de EU nooit kwijt kunnen. Dit betekent dat juist allerlei ongezonde snacks door onszelf worden gesubsidieerd. Zo ontving de maker van Mars, M&M’s en Bounty maar liefst 4,6 miljoen belastingeuro's. Lekker zeg!

Het gaat dus vaak niet alleen om marktverstoring, maar zelfs elkaar tegenwerkende geldstromen. Zo horen we aan de ene kant gelukkig steeds meer geluiden tegen de bio-industrie en de vele negatieve (ook economische) kanten van een hoge vleesconsumptie. Er wordt zelfs hier en daar gesproken over een vleestaks. Aan de andere kant gaan er in totaal 2,5 miljoen Brusselse euro's naar een campagne die ons moet laten geloven dat kip het meest veelzijdige stukje vlees is.

Nog een mooie: roken is zoals bekend ronduit schadelijk. "It's a disgusting habit", om Ace Ventura te citeren. Er gaan dan ook heel wat belastingcenten naar anti-rookcampagnes: zo'n 18 miljoen per jaar Europees. Dat lijkt je nogal veel? Uit dezelfde Europese pot met geld komt 320 miljoen euro subsidie aan tabaksboeren.

Als de markt aangeeft dat het tijd is voor vernieuwing, laat er dan vernieuwd worden. Degene die te weinig met de tijd meegaat, wordt uit de markt geconcurreerd door de vernieuwers. Dat is zo'n beetje de theorie. Nu de praktijk: de belastingbetaler mag voor miljarden garant staan voor bedrijven en banken, waarvan het nogal de vraag is of die zodanig vernieuwen dat ze levensvatbaar zijn. Een Amerikaans voorbeeld: General Motors wordt voor de ondergang behoed met miljarden dollars, maar produceert nog steeds verouderde technologie. Waarom niet verplicht duurzaam investeren? De overheid (belastingbetaler?) heeft het toch grotendeels nu voor het zeggen - en je hoeft inmiddels geen wetenschapper te zijn om te snappen dat het mogelijk nodig is.

Zo'n ondersteund bedrijf zou zich met niet al te veel moeite kunnen toeleggen op interessantere alternatieven, waar ook nog eens miljoenen banen te vinden zullen zijn. Zo was hier eerder al te lezen dat in de Tweede Wereldoorlog geen auto's meer geproduceerd werden in Amerika: deze fabrieken werden in no-time producenten van oorlogstuig. In dit licht is de uitspraak van wetenschapper Mark Jacobson hoopgevend: "Indeed, a battery-powered U.S. vehicle fleet could be charged by 73,000 to 144,000 5-megawatt wind turbines, fewer than the 300,000 airplanes the U.S. produced during World War II and far easier to build. Additional turbines could provide electricity for other energy needs."

Hij concludeert in zijn uitgebreide onderzoek naar energie-alternatieven overigens dat windkracht de verstandigste (=goedkoopste) optie is. Al in 2001 concludeerde een EU-aangevraagd onderzoek dat de verborgen kosten van olie en steenkool mogelijk 10x zo hoog zijn als die van zonne-energie (zie tabel blz 3). Inmiddels mag duidelijk zijn dat deze kosten op een of andere belastingbetaler worden verhaald. Dit soort onderzoek verklaart waarom duurzaam juist - op de iets langere termijn - minder duur is.

Hoe zit het ten slotte met subsidies naar die verschillende energiesoorten? Europa zelf - in dit geval het daartoe horende European Environment Agency - concludeerde dat de subsidies naar "vuile energie" drie keer zo hoog zijn als die naar "schone energie" - ondanks de roep vanuit vele hoeken om meer aandacht voor duurzame energie. Nederland wordt in het rapport expliciet genoemd bij hoge overheidsbijdragen aan zowel olie, gas als kolen.

Dat we hier niet langer in de geitenwollensokkensfeer rondlopen, wordt wel duidelijk uit een uitspraak van secretaris-generaal Ban Ki-Moon, die onlangs riep: "Continuing to pour trillions of dollars into fossil-fuel subsidies is like investing in sub-prime real estate. (...) We must direct investment away from dirty energy industries."

En er is dus daadwerkelijk niets mis met een vrije markt, maar wel met de manier waarop deze (niet) wordt toegepast. Sterker nog, het doel ervan is zeer nastrevenswaardig: een efficiënte, optimale verdeling van middelen in een samenleving houdt iets sociaals, logisch, gezonds, duurzaams in. Maar laat het dan eerst ook een écht vrije markt zijn.

Gisteren gaf de landelijke pers toevallig twee praktische voorbeelden die ons laatste artikel prima illustreren. Deze laten we natuurlijk niet links liggen, en al helemaal niet rechts.

Ten eerste denken sommigen dat het nog steeds nodig is te investeren in de inmiddels anachronistische aardolie - ondanks de kraakheldere cijfers! En die haalt men, omdat het steeds moeilijker wordt te vinden en te winnen, uit de verste hoekjes en gaatjes. Nu is het kortzichtige plan om het arctische gebied rond Noorwegen (Goliat) leeg te pompen. Trouw schrijft dat vooral de lodde groot gevaar loopt, toevallig een bij Babalin sterk geliefde vissoort. En daarmee wordt haring en kabeljauw bedreigd, die de lodde graag als voer kiezen.



Het tweede voorbeeld van gisteren bericht dat Shell eindelijk voor het gerecht wordt gesleept vanwege twijfelachtige activiteiten in Nigeria. Overigens had Shell in 2004 al toegegeven dat het bedrijf heeft bijgedragen aan conflicten, armoede en corruptie. Daar voegen we nog maar even aan toe: vernieling en vervuiling van de plaatselijke omgeving.

Even puur hypothetisch: China is binnen no-time veel rijker geworden en haar honger naar energie is nauwelijks te stillen. Het volgende gebeurt:

• een machtig Chinees energiebedrijf sluit een interessante deal met enkele Nederlandse politici,
• neemt onze Gasunie over,
• neemt het niet zo nauw met sociale- en milieuvoorwaarden,
• laat dus het Groningse landschap vervuilen en verloederen,
• betaalt een klein aantal mensen hoge bedragen om de machtspositie te behouden,
• terwijl Nederland als geheel er nauwelijks nog aan verdient.

Toegegeven, Nederland is minder een bananenrepubliek dan China of Nigeria, maar voor hoe lang? Bovendien, imperialisme en overnames zijn van alle tijden.

Nog even ter herinnering en goed om in het achterhoofd te houden: de zon is het begin van alle leven, fossielen zijn het einde.

Handelen met voorkennis, mag dat? Iedereen moet zelf bepalen hoe hij handelt, maar het ontbreekt vaak gewoon aan de juiste voorkennis. Babalin onthult drie soorten informatie over ons energiebeleid, waar ieder z'n voordeel mee kan doen.
In Nederland zijn we gezegend met een energievoorraad waar we nog even mee toe kunnen, misschien nog zo'n 20 jaar. Dat is inmiddels écht niet lang meer en dus is het misschien solidair en verstandig op meerdere paarden te wedden, als we onze zeer energie-intensieve leefwijze tenminste willen voortzetten.

Kort door de bocht genomen zijn er twee opties: doorgaan tot alle fossiele (+nucleaire?) reserves op zijn en langzamerhand eens aan duurzame energie denken, of zo snel mogelijk de duurzame route kiezen. Aan de hand van drie criteria kun je zelf bepalen op welk paard het beste te wedden valt. Dit zijn: prijspeil, energie-efficiëntie en reserves. Als voorbeeld nemen we aardolie versus zonne(pv)-energie.

1. Investeren in olie is lijkt lucratiever. We zullen het iets duidelijker zeggen nog: hoezo "draaien windmolens niet op wind, maar op subsidie?" Er gaat zo'n 3x méér aan subsidies naar vieze energie, dan naar schone. Bovendien zijn/waren er wereldwijde belastingvoordelen voor oliemaatschappijen. Er zijn ook subsidies voor zonne-energie, al is de verwachting dat grid parity over enkele jaren bereikt zal worden. Dit betekent dat groene stroom net zo duur is als vuile stroom, of zelfs voordeliger wordt. Naast de subsidies en belastingvoordelen blijken er grote onbetaalde effecten (externaliteiten) te bestaan, die niet worden doorberekend in de olieprijs. Die kosten worden wel gemaakt, als voorbeeld: sommigen schatten in dat benzine in Amerika eigenlijk 5x zo duur zou moeten zijn om die negatieve effecten te compenseren. Hoe dan ook: deze kosten worden steeds duidelijker en moeten een keer worden betaald, vaak door de belastingbetaler (Nederlanders: dijkverhogingen, CO2-opslag,...) of door mensen ver weg, die in situaties van vernieling, vervuiling en oorlog terechtkomen of dat belastinggeld beslist niet hebben. Een lastig te beantwoorden vraag is dus: hoe duur zou vieze energie écht moeten zijn? Inschatting: flink duurder dan schone energie.

2. De EROEI-waarde (Energy Returned on Energy Invested) zegt iets over hoe "energetisch verstandig" een investering is. Zo kostte het in Amerika ten tijde van de ontdekking van olie weinig moeite die olie gebruiksklaar te maken: 100 bruikbare vaten kostten ongeveer de moeite (energie) van 1 vat, of een EROEI van ongeveer 100. Een hogere waarde is dus beter. Het verkrijgen van Amerikaanse olie is inmiddels zoveel lastiger en duurder geworden, dat de EROEI is gedaald tot ca 3. De betere zonnecellen hebben tegenwoordig een energetische terugverdientijd van zo'n 2 jaar. Als ze ongeveer 25 jaar meegaan is de EROEI dus rond de 12 (=25 / 2). Praktische waarden die je vindt, zijn ca 7-15. Windturbines zijn ook interessant: ze verdienen de geïnvesteerde energie binnen een half jaar terug en de EROEI kan maar zo tussen de 10-30 zijn, al blijkt een waarde van zelfs 80 ook te vinden.

3. "Reserves" is een prachtige term. Wanneer spreekt men zijn reserves aan? Antwoord: als de belangrijkste bron het (tijdelijk) laat afweten, in noodgevallen. Laten we dus de alternatieven nogmaals vergelijken om te zien of er sprake is van een noodgeval. De nog aanwezige voorraad olie is onduidelijk. De bewezen en te winnen voorraden zijn 8E21 Joule groot, maar er wordt ook uitgegaan van een ongeveer 7x zo grote reserve en misschien wel méér. Die bewezen voorraden zijn dus, bij gelijkblijvend gebruik, nog voor zo'n 5E20 / (0,38 x 8E21) = ongeveer 42 jaar genoeg, dat is: wereldenergieverbruik / (aandeel gedekt door olie x voorraad olie). Gaan we uit van die grotere inschatting, dan wordt het zo'n 300 jaar. Maar in werkelijkheid stijgt de vraag, terwijl de EROEI afneemt en de kostprijs toeneemt. De zonne-energie die het aardoppervlak bereikt, is elke seconde zo'n 89E15 Joule groot. In een jaar is dat dus 89E15 x 60 x 60 x 24 x 365 = 28E23 Joule. En dat is 28E23 / 5E20 = 5600x zoveel als de mensheid verbruikt in dat jaar. Bovendien is het in één dag bijna zoveel energie als de bewezen olievoorraden bevatten. Maar de zon gaat wel langer voor niets op dan één ochtend, de zon gaat zelfs nog miljoenen jaren mee. Dat is dus "iets meer" dan 20 of 42 of 300 jaar, ofwel: duurzaam.

Is een koolstofarme energievoorziening te realiseren? Och, er zijn nog wat uitdagingen aan te gaan, zoals een smart grid en betere opslag van elektriciteit. Maar als basis is slechts een relatief zeer klein oppervlak nodig om te voorzien in onze totale energiebehoefte, zoals in dit voorbeeld is uitgewerkt.

Wat ons betreft is het niet meer lastig het winnende paard te voorspellen. Anderen hebben daar helaas nog moeite mee. Maar hoe dan, wat kun je als goedwillende burgerman (m/v) zelf doen? Enorm veel: van besparen t/m hergebruiken, recyclen en gebruiken van duurzame energie. En natuurlijk: stemmen.

______________

Acting sustainably by insider trading

Acting by insider trading, is that allowed? Everyone can decide for himself how to act, but the right knowledge to do so often misses. Babalin reveals three types of information about our energy policy, which everyone can use to his advantage.
In The Netherlands we are blessed with an energy supply which will last a bit longer, perhaps some 20 years. By today that is not at all long and maybe it is solidary and smart to bet on multiple horses, if we wish to continue our energy intensive lifestyle.

Simply put, there are two options: continue to deplete our fossil (and nuclear?) reserves until they are gone - or finally think about renewable energy and choose a sustainable direction. Using the next three criteria you can decide yourself which horse would be the best to place your bet on. These are: price, energy efficiency and reserves. As an example we compare oil to solar energy.

1. Investing in oil is looks more financially interesting. We'll put it even more clearly: why, as can be heard sometimes, are "windmills run by subsidies and not by wind?" Approximately 3x as much subsidies go to dirty energy than to clean. Secondly, there are/were worldwide tax exemptions for oil companies.
There are also subsidies for solar energy, although it is expected grid parity will be reached in several years. This implies green energy will be as cheap as (or cheaper than) conventional energy. Apart the subsidies and tax advantages for dirty energy, there are large unpaid effects ("externalities"), which are not included in the oil price. But those costs do exist, as an example: some estimate that the price of petrol in the USA should actually be 5 times as high to compensate for those negative effects. Anyway: these costs become clearer and clearer and will have to be paid at some point, often by tax payers (NL: dike improvements, CO2 storage,...) or by people living far away, who find themselves in situations of destruction, pollution and war or definitely don't have enough tax money. Hence, a question difficult to answer is: what should the true price of dirty energy? Estimate: pretty more expensive than clean energy.

2. The EROEI value (Energy Returned on Energy Invested) says something about how "energetically smart" an investment is. At the time of the discovery of oil in the USA, it took about 1 barrel of oil to "harvest" 100 barrels of usable oil, or an EROEI of about 100. So, a higher value is better. Obtaining American oil these days has become so much harder and more expensive, that the EROEI has dropped till about 3. Modern solar cells have a return on invested energy time of about 2 years. When their lifespan is approximately 25 years, their EROEI will be around 12 (=25 / 2). Practical values that can be found, are about 7-15. Wind turbines are interesting too: they return the invested energy in about half a year and the EROEIs found can be 10-30, although even a value of 60 can be found.

3. "Reserves" is a beautiful term. When does one start using his reserves? Answer: when the primary source isn't available (temporarily), in emergency situations. Let's again compare the alternatives to see if there is an emergency situation. The present reserves of oil are somewhat unclear. The proven and recoverable reserves are worth 8E21 Joule, but other estimates predict 7 times as much and perhaps even more. Hence, those reserves will serve us for about 5E20 / (0,38 x 8E21) = about 42 years. That is: world energy use / (share covered by oil x oil reserve). When we use the higher estimate, this will be about 300 years. But in reality the demand and price increase, while the EROEI decreases.
Solar energy reaching the earth's surface, is about 89E15 Joules every second. Hence, in a year that is 89E15 x 60 x 60 x 24 x 365 = 28E23 Joules. And that is 28E23 / 5E20 = 5600 times as much as humanity uses in a year. Moreover, in one day that is nearly as much as the proven oil reserves contain. But the sun rises freely longer than just one day, it will even last some millions of years. So, that is "a bit more" than 20 or 42 or 300 years, in other words: sustainable.

Can a carbon-poor energy supply be realised? Well, there are some challenges, such as a smart grid and better electricity storage. But as a basis only a relatively tiny surface is required to fulfill the complete energy requirements, as demonstrated in this calculation.

So, if it is up to us, it is not difficult anymore predicting the winning horse. Others have more difficulty unfortunately. Anyhow, what can you do as a complaisant civilian? Very much: from saving energy to re-use, recycling and applying renewable energy. And of course: vote for the correct party.

Recentelijk in het nieuws: de EU stelt 1,25 miljard euro beschikbaar voor CO2-opvangprojecten en 0,5 miljard voor windenergie. Zonne-energie wordt niet genoemd in het artikel. Waarom in godesnaam subsidies voor CO2-opslag? Die vraag wordt in deze tekst beantwoord in een samenvatting die we qua lengte/kwaliteitverhouding nergens konden vinden.

Momenteel gaat het om pilots, grootschalige experimenten, geen bewezen technologie. Hetzelfde subsidiegeld kan maar één keer worden uitgegeven, dit steken in zon en wind levert een voorspelbaarder, zekerder resultaat. Ook bij inzet ná pilots blijft de techniek waarschijnlijk zo prijzig dat bijgesprongen moet worden. Belastinggeld wordt reeds aan onderzoek en pilots gespendeerd, zoals enkele maanden geleden 60 miljoen in Nederland; door de EU al met al zo'n 10 miljard (aldus de Stichting Natuur en Milieu). Om enige vergelijking te maken: Senternovem had vorig jaar 83 miljoen euro ter beschikking voor landelijke subsidies aan zonne-energie, dus 60 miljoen extra naar zon in plaats van CO2-opslag zou een significante verbetering zijn.

In tegenstelling tot investeringen in schone energie levert CO2-opslag geen energie op - en dat in een wereld met een steeds stijgende energievraag. Sterker: het energieverbruik zal flink stijgen door die opslag, volgens een IPCC-rapport hierover tussen 10-40% van de energiebehoefte die een energiecentrale zónder CO2-opslag verbruikt. De verwachting is bovendien dat hierdoor juist andere emissies (o.a. stikstof- en zwavelverbindingen) zullen toenemen. Geconcentreerd CO2 zelf is giftig voor mensen en veroorzaakt een zurige (corrosieve) omgeving - probeer eens een roestige spijker in een glas cola. Risico's aan vervoer en opslag (lekkages) vormen reden tot angst en discussie in gebieden waar pilots zullen plaatsvinden. Not under my backyard!

Investeren in zon en wind levert meer kansen op voor een steeds meer bedreigde arbeidsmarkt: zonnepanelen en windmolens moeten ergens worden geproduceerd en Nederland heeft véél kennis, nu de praktijk nog. Met slechts één noemenswaardige "pv-fabriek" in Nederland komen we niet ver. Pilots voor CO2-opslag leveren waarschijnlijk minder werkgelegenheid op. Milieuwetenschapper Lester Brown herinnerde ons eraan dat Amerika in de Tweede Wereldoorlog de auto-industrie in korte tijd veranderde in een industrie voor wapentuig. Er waren geen auto's meer te koop, men fabriceerde bommenwerpers. Waarom nu niet hetzelfde doen, maar dan zonnepanelen en windturbines? NB: in tegenstelling tot het indolente Nederland zien we momenteel al iets in deze richting in Amerika, nl dat Ford elektrische auto's produceert waar eerder slurperige patserbakken werden gebouwd.

Het kunnen opslaan van CO2 is een argument voor instandhouding van het mondiale oliecircus met o.a. wegvloeiende geldstromen naar grote olieleveranciers als Rusland en het Midden-Oosten. Hoe hoger de olieprijs, hoe groter de mond van Poetin - en veel terrorisme wordt gefinancierd met oliegeld. Geld uitgegeven aan olie wordt grotendeels niet geïnvesteerd in Nederland, maar vloeit weg.

En dit alles, terwijl hoe dan ook de olie op raakt. In feite is het dus een investering in de hele keten van verbruik van fossiele brandstoffen, een oud consumptiepatroon, iets wat "uit de tijd" is, niet meer past. Een vergelijking die in de richting komt: pomp belastinggeld in de cassettebandjesindustrie gedurende een periode waarin iedereen op het punt staat DVD's en USB-sticks te gaan gebruiken voor gegevensopslag. Klinkt niet verstandig.

Verder is het principe van CO2-opslag fundamenteel verkeerd als men streeft naar duurzaamheid. Uit de natuur is immers te leren dat processen cyclisch (moeten) verlopen, daar streeft o.a. het principe van Cradle-to-Cradle ook naar. Winning, verwerking, vervoer, verbruik en opslag van fossiele brandstoffen is een lineair proces met steeds duidelijker wordende kosten - kosten die worden afgewenteld op een verre toekomst en verre oorden, die beide echter rap dichterbij komen.

Daaraan gerelateerd: het gebruik van subsidies gaat volstrekt in tegen de principes van de vrijemarkttheorie. Al lijkt de "neoliberale uitwerking" ervan vrijwel einde oefening te zijn, juist hier zou men winst kunnen behalen. Hoe zit dat? Heel algemeen: een consument betaalt, als het goed is, voor wat hij ontvangt. Zowel lusten als lasten dienen verwerkt te zijn in de betaalde prijs. Uit het initiatief van CO2-opslag blijkt de erkenning dat productie en consumptie van fossiele brandstoffen veel negatieve effecten kennen, die eigenlijk in de prijs van het product doorberekend moeten zijn: "externe effecten dienen geïnternaliseerd te worden". Met andere woorden: "de vervuiler betaalt" - waarom draait de belastingbetaler hier dus op voor deze pilots? Reëlere prijzen die de werkelijke impact van het product vertegenwoordigen, zijn uiteraard een goede prikkel om duurzamer te handelen: door zowel een afnemende vraag naar fossiele brandstoffen (die zijn duurder) als het concurrerender worden van alternatieven (in verhouding voordeliger).

Zéker in deze tijd van kredietcrisis en een steeds grotere interesse in financiën bij burgers (mijn belastinggeld!) zou dit argument veel zwaarder moeten worden meegewogen in dergelijke politieke keuzes. Maar kijkend naar onze overheid, die van de ene op de andere dag gooit met miljoenen om een bank hier en daar in stand te houden, is het opeens de vraag hoe kritisch men eigenlijk is. Wij kijken er wel even naar: het eerste hoofdstuk van Lester Browns rapport Plan B 3.0: Mobilizing to Save Civilization gaat hierover. Als de negatieve effecten die niet aan de pomp worden betaald, in de prijs van benzine worden doorberekend, zou benzine naar Amerikaanse maatstaven circa 5x zo duur zijn (in Nederland zal de factor kleiner zijn bijv vanwege accijnzen). Let wel, deze kosten worden gemaakt én ze worden steeds duidelijker, bijv in de vorm van compensatie door klimaatveranderingsproblemen, ziektekosten, rampen, onbruikbare (kapotte, vervuilde) gebieden door oliewinning, inzet van leger voor verdediging van oliewingebieden (Irak), etc.

Zijn het groene gekken op geitenwol die met zulke cijfers komen? Nee, om een voorbeeld te geven: Nicholas Stern, voormalig hoofdeconoom van de World Bank sprak in 2006 al over een kostenpost die in de triljoenen dollars loopt als gevolg van het verbranden van fossiele brandstoffen. En verder ook gewoon wetenschappers, nog een voorbeeldje om het extra pijnlijk te maken: zelfs ten aanzien van de huidige (dus eigenlijk te lage) benzineprijzen is elektrisch rijden al voordeliger. Dit is onlangs nog eens uitgezocht aan de Wageningse Universiteit en ook hoogleraar Wubbo Ockels heeft het vaker genoemd. Het grootste knelpunt daarbij, de accu, wordt ook hard verbeterd.

Er zijn veel landen die (vooralsnog?) niet aan CO2-opslag zullen doen. Zij hebben dus een concurrentievoordeel, bovendien wordt het positieve effect van de startende CO2-opslagprojecten gemarginaliseerd. In China worden één of zelfs twee nieuwe energiecentrales per week gebouwd (waarbij veel energie uit kolen), wat is het effect van Nederlandse CO2-opslag? Vanzelfsprekend kruimelwerk.

Ten slotte een voor velen toch niet onbelangrijk argument: volgens sommigen is er geen verband tussen menselijke CO2-emissies en klimaatverandering. Zij moeten deze techniek haast wel als absurde desinvestering beschouwen.

Samenvattend:

• de proefprojecten hebben een onzekere uitkomst (gezondheidsrisico's, werkelijk nuttig effect, kosten)


• ze worden door de belastingbetaler betaald, niet door de vervuiler


• de opslag kost energie, waardoor het energieverbruik juist stijgt


• door te kiezen voor CO2-opslag (lineair, "end-of-pipe"), wordt niet gekozen voor écht duurzame (cyclische) alternatieven die energie en werkgelegenheid opleveren


• het oliecircus wordt in stand gehouden, met alle mogelijke negatieve gevolgen en kosten van dien: omgevingsschade, gezondheidsschade, afhankelijkheid van olielanden, etc.

Conclusie: onze politieke leiders verkiezen te investeren in ondergrondse luchtkastelen boven het tonen van echte moed en inslaan van een duurzame weg.
_______________

Thomas Friedman spreekt enkele minuten over (o.a.) de werkelijke kosten van onduurzaam gedrag. Let vooral op de inhoud, niet de nationalistische toon:

Weleens in een supermarkt geweest? Check. In dat geval vast ook langs de koel- en vriesafdeling gelopen? Check. Wat viel daar op? K-k-k-koud! Veel open koelwanden en horizontale vrieskasten. Waarom zijn er daarnaast dan toch ook gesloten vrieskasten in dezelfde supermarkt? De logica ontgaat ons weer eens, tenzij gemakzucht een doorslaggevend argument is. Dat lijkt het helaas wel te zijn: het zijn voornamelijk de ongezondere- en kant-en-klaarzaken zoals pizza's en ijs die voor het grijpen liggen. Voor een kilo groenten laten ze ons vaker een deurtje openen.

Dat geeft aan dat het dus wel kán. En als het aan de gemeente Groningen ligt, móet het binnenkort ook. Groningen wil namelijk de duurzaamste stad van Nederland worden. Dat lijkt ons hoog gegrepen maar de doelstelling is mooi, tenzij je dol bent op steeds duurdere fossiele brandstoffen en dus ook duurdere elektriciteit, steeds meer koolstofdioxide en fijnstof in de lucht, lawaaiig verkeer, en de afhankelijkheid van enge, verre leveranciers zoals Rusland en het Midden-Oosten, alsmede de oli(e)gopolistische bedrijven die doen waar ze maar zin in hebben.

Het is ronduit te gek dat een winkel de ruimte tot zo'n 20 gr C verwarmt, terwijl er open koel- en vriesruimten zijn. Afsluiten die handel! Energie wordt steeds duurder; de supermarkten drijven geen liefdadigheidsinstelling en dus kan het niet anders dan dat de kosten in de productprijzen worden doorberekend. Natuurlijk willen we als klanten graag dat klap- of schuifdeurtje wel even openen, als het zo zit: beter voor de gezondheid en de portemonnee. Ach, zal men misschien zeggen, die koeling is toch peanuts ten aanzien van het totale elektriciteitsverbruik? Onderzoek geeft aan dat het om 62% gaat. Deze hoeveelheid kan met afsluitingen gehalveerd worden. Dat betekent dat het verbruik met bijna een derde omlaag kan: geen geringe winst.

Babalin ondersteunt dus dit Groningse initiatief en hoopt daarnaast dat de verplichting wordt overgenomen voor alle Nederlandse supermarkten. Ook kan een stap verder gedacht worden: sluit tijdens koude dagen toch alstublieft eens de winkeldeuren. Dit is een vergelijkbare kostenpost: waarom stoken voor de buitenlucht? Afgelopen winter zagen we hier en daar hele gevels open staan (tot 10 m2) terwijl het buiten vroor dat het kraakte. Hetzelfde geldt voor terrasverwarming, daar zie je ook het verwend zijn met de gedachte dat alles altijd moet kunnen. Het is blijkbaar niet langer interessant zich te verheugen op de eerste lentedagen wanneer je nét weer buiten kunt zitten met een stevige bak chocomelk. In elk geval hadden we vooraf ook kunnen voorspellen dat de Groningse proef met winterterrassen een epic fail werd. En terecht.



Als men deuren gesloten houdt, vindt een belangrijke verandering plaats: van verwenning met verspilling, naar gewenning aan het openen van deuren. Op die manier opent zich de deur die wat ons betreft open mag blijven staan: die naar een duurzamere morgen.

Discriminatie op basis van uiterlijk is van alle tijden. Ergens in de jaren '30-'40 waren mensen met een grote neus het bokje: die waren te goed in het drijven van handel, eigenlijk zo goed dat het stelen van de bevolking werd - volgens sommigen dan. Ook leek een donkere huidskleur vaak te wijzen op goedkope, "domme" menskracht. Maar ga je met je tijd mee, dan kun je deze voorbeelden beter vergeten. Dikkerdjes moeten het steeds meer ontgelden, slank is het nieuwe blank. Niet alleen vinden we vet esthetisch onplezierig, ook is het ongezond om erbij te lopen als een papzak. Ongezond op meerdere manieren: je hoeft geen dichtgeslibde aderen te hebben en moeite met een sprintje om dit te snappen.

Maar het International Journal of Epidemiology heeft onlangs uitgezocht dat vetkleppen onze gezondheid ook indirect schaden. Zo'n gofferd eet bijvoorbeeld veel meer en vaak ongezonder. Juist fast food staat bekend om de grotere energieconsumptie en schade aan de omgeving. De onderzoekers concluderen dat een denkbeeldige groep van 1 miljard vetzakken tussen 400 miljoen en 1 miljard ton CO2 extra zou uitstoten, ten aanzien van een groep van 1 miljard slanke mensen. Dit ten gevolge van (slechts!) het extra energieverbruik door voedselproductie en autovervoer voor genoemde kamerolifanten. Autovervoer? Ja, het kost veel meer moeite om zo'n log lichaam in beweging te krijgen, Newton zei het al: massa is traag! (Hoezo dus fast food?) Hebben de onderzoekers wel gedacht aan de grotere auto's, huizen en broeken waarin deze vadsige zeekoeien gehesen moeten worden? Het lijkt dus erger te zijn dan het onderzoek doet vermoeden.

Echt nieuw nieuws is dit trouwens niet. In de jaren '70 schreef de econoom Fritz Schumacher het boekje Small is Beautiful, waarin soortgelijke argumenten te vinden zijn. Dit boekje werd trouwens door The Times Literary Supplement als een van de 100 meest invloedrijke werken na de Tweede Wereldoorlog bestempeld, maar wie kent het? Hoe dan ook: kies ervoor om aantrekkelijk, gezond en aardig voor je omgeving te zijn, wees wijs met je gewicht, word slank... of verwacht binnen enkele jaren een dikke vettaks aan je baggy broek.

PS: daar heb je het al, vers van de pers!

Bij Babalin hebben we een neus voor sluipverbruikers. Wee hun gebeente! Een zeer tragisch voorbeeld hiervan werd door onze correspondent Wamberto Sprot opgemerkt. In Groningen wordt al maanden gebouwd aan de Tasmantoren, een wooncomplex waarin 218 koopappartementen en penthouses komen. En gelukkig, zo lezen we op de site, draagt men ook een steentje bij aan duurzaamheid en zuinigheid, niet alleen een aardige geste maar steeds meer noodzaak in tijden van crisis: "(...) alles overigens op een uiterst energiezuinige en dus milieuvriendelijke manier". Het is dan tot daar aan toe dat de immense hijskranen rond Kerst volledig verlicht werden door honderden gloeilampen - tot januari kwam. En februari. Maart. Het is inmiddels april en nog steeds is het rond de bouwput elke avond tot diep in de nacht een feest van verlichting, maar voor wie? Er zijn geen gasten. Zou er dan nergens een lichtje gaan branden bij de bedenkers van zoveel nutteloze verspilling? Wij zetten in op: geen schijn van kans.