Pleidooi voor de vrije markt
Woensdag, 3 juni 2009
Het klinkt vreemd misschien, maar de vrije markt is zo gek nog niet. Maar als je denkt dat we de afgelopen jaren in onze omgeving "de vrije markt" hebben beleefd, zijn we zo vrij even wat nieuwsberichten erbij te pakken. Iedereen kan ze ook zelf opzoeken, maar Babalin doet het graag voor je: smullen geblazen voor de rechtgeaarde belastingbetaler die wil weten wat er met z'n geld gebeurt.
Om te beginnen een mooi voorbeeld in EU-verkiezingstijd: de Europese subsidies naar de landbouwsector bedragen ongeveer 40% van het totale EU-budget (zie tabel 3.5). Als rentmeesters van de boerenportemonnee moest dus onlangs wel het CDA botsen met de VVD, die zich voorstanders van de vrije markt noemen. Gaan echter die landbouwsubsidies naar hen die het echt nodig hebben? Vooral multinationals en koningshuizen ontvangen een flinke duit.
Dat prins Charles (180.000 euro subsidie) een enorm landgoed heeft en voorstander is van organic farming, is tot daar aan toe - maar multinationals hebben weinig weg van agrariërs. Hoe kan dit? Onder andere krijgen deze bedrijven "compensatie" vanwege hun hoge suikerverbruik: Europese suiker is nogal duur en zonder die subsidie zou men de producten buiten de EU nooit kwijt kunnen. Dit betekent dat juist allerlei ongezonde snacks door onszelf worden gesubsidieerd. Zo ontving de maker van Mars, M&M’s en Bounty maar liefst 4,6 miljoen belastingeuro's. Lekker zeg!
Het gaat dus vaak niet alleen om marktverstoring, maar zelfs elkaar tegenwerkende geldstromen. Zo horen we aan de ene kant gelukkig steeds meer geluiden tegen de bio-industrie en de vele negatieve (ook economische) kanten van een hoge vleesconsumptie. Er wordt zelfs hier en daar gesproken over een vleestaks. Aan de andere kant gaan er in totaal 2,5 miljoen Brusselse euro's naar een campagne die ons moet laten geloven dat kip het meest veelzijdige stukje vlees is.
Nog een mooie: roken is zoals bekend ronduit schadelijk. "It's a disgusting habit", om Ace Ventura te citeren. Er gaan dan ook heel wat belastingcenten naar anti-rookcampagnes: zo'n 18 miljoen per jaar Europees. Dat lijkt je nogal veel? Uit dezelfde Europese pot met geld komt 320 miljoen euro subsidie aan tabaksboeren.
Als de markt aangeeft dat het tijd is voor vernieuwing, laat er dan vernieuwd worden. Degene die te weinig met de tijd meegaat, wordt uit de markt geconcurreerd door de vernieuwers. Dat is zo'n beetje de theorie. Nu de praktijk: de belastingbetaler mag voor miljarden garant staan voor bedrijven en banken, waarvan het nogal de vraag is of die zodanig vernieuwen dat ze levensvatbaar zijn. Een Amerikaans voorbeeld: General Motors wordt voor de ondergang behoed met miljarden dollars, maar produceert nog steeds verouderde technologie. Waarom niet verplicht duurzaam investeren? De overheid (belastingbetaler?) heeft het toch grotendeels nu voor het zeggen - en je hoeft inmiddels geen wetenschapper te zijn om te snappen dat hetmogelijk nodig is.
Zo'n ondersteund bedrijf zou zich met niet al te veel moeite kunnen toeleggen op interessantere alternatieven, waar ook nog eens miljoenen banen te vinden zullen zijn. Zo was hier eerder al te lezen dat in de Tweede Wereldoorlog geen auto's meer geproduceerd werden in Amerika: deze fabrieken werden in no-time producenten van oorlogstuig. In dit licht is de uitspraak van wetenschapper Mark Jacobson hoopgevend: "Indeed, a battery-powered U.S. vehicle fleet could be charged by 73,000 to 144,000 5-megawatt wind turbines, fewer than the 300,000 airplanes the U.S. produced during World War II and far easier to build. Additional turbines could provide electricity for other energy needs."
Hij concludeert in zijn uitgebreide onderzoek naar energie-alternatieven overigens dat windkracht de verstandigste (=goedkoopste) optie is. Al in 2001 concludeerde een EU-aangevraagd onderzoek dat de verborgen kosten van olie en steenkool mogelijk 10x zo hoog zijn als die van zonne-energie (zie tabel blz 3). Inmiddels mag duidelijk zijn dat deze kosten op een of andere belastingbetaler worden verhaald. Dit soort onderzoek verklaart waarom duurzaam juist - op de iets langere termijn - minder duur is.
Hoe zit het ten slotte met subsidies naar die verschillende energiesoorten? Europa zelf - in dit geval het daartoe horende European Environment Agency - concludeerde dat de subsidies naar "vuile energie" drie keer zo hoog zijn als die naar "schone energie" - ondanks de roep vanuit vele hoeken om meer aandacht voor duurzame energie. Nederland wordt in het rapport expliciet genoemd bij hoge overheidsbijdragen aan zowel olie, gas als kolen.
Dat we hier niet langer in de geitenwollensokkensfeer rondlopen, wordt wel duidelijk uit een uitspraak van secretaris-generaal Ban Ki-Moon, die onlangs riep: "Continuing to pour trillions of dollars into fossil-fuel subsidies is like investing in sub-prime real estate. (...) We must direct investment away from dirty energy industries."
En er is dus daadwerkelijk niets mis met een vrije markt, maar wel met de manier waarop deze (niet) wordt toegepast. Sterker nog, het doel ervan is zeer nastrevenswaardig: een efficiënte, optimale verdeling van middelen in een samenleving houdt iets sociaals, logisch, gezonds, duurzaams in. Maar laat het dan eerst ook een écht vrije markt zijn.
Om te beginnen een mooi voorbeeld in EU-verkiezingstijd: de Europese subsidies naar de landbouwsector bedragen ongeveer 40% van het totale EU-budget (zie tabel 3.5). Als rentmeesters van de boerenportemonnee moest dus onlangs wel het CDA botsen met de VVD, die zich voorstanders van de vrije markt noemen. Gaan echter die landbouwsubsidies naar hen die het echt nodig hebben? Vooral multinationals en koningshuizen ontvangen een flinke duit.
Dat prins Charles (180.000 euro subsidie) een enorm landgoed heeft en voorstander is van organic farming, is tot daar aan toe - maar multinationals hebben weinig weg van agrariërs. Hoe kan dit? Onder andere krijgen deze bedrijven "compensatie" vanwege hun hoge suikerverbruik: Europese suiker is nogal duur en zonder die subsidie zou men de producten buiten de EU nooit kwijt kunnen. Dit betekent dat juist allerlei ongezonde snacks door onszelf worden gesubsidieerd. Zo ontving de maker van Mars, M&M’s en Bounty maar liefst 4,6 miljoen belastingeuro's. Lekker zeg!
Het gaat dus vaak niet alleen om marktverstoring, maar zelfs elkaar tegenwerkende geldstromen. Zo horen we aan de ene kant gelukkig steeds meer geluiden tegen de bio-industrie en de vele negatieve (ook economische) kanten van een hoge vleesconsumptie. Er wordt zelfs hier en daar gesproken over een vleestaks. Aan de andere kant gaan er in totaal 2,5 miljoen Brusselse euro's naar een campagne die ons moet laten geloven dat kip het meest veelzijdige stukje vlees is.
Nog een mooie: roken is zoals bekend ronduit schadelijk. "It's a disgusting habit", om Ace Ventura te citeren. Er gaan dan ook heel wat belastingcenten naar anti-rookcampagnes: zo'n 18 miljoen per jaar Europees. Dat lijkt je nogal veel? Uit dezelfde Europese pot met geld komt 320 miljoen euro subsidie aan tabaksboeren.
Als de markt aangeeft dat het tijd is voor vernieuwing, laat er dan vernieuwd worden. Degene die te weinig met de tijd meegaat, wordt uit de markt geconcurreerd door de vernieuwers. Dat is zo'n beetje de theorie. Nu de praktijk: de belastingbetaler mag voor miljarden garant staan voor bedrijven en banken, waarvan het nogal de vraag is of die zodanig vernieuwen dat ze levensvatbaar zijn. Een Amerikaans voorbeeld: General Motors wordt voor de ondergang behoed met miljarden dollars, maar produceert nog steeds verouderde technologie. Waarom niet verplicht duurzaam investeren? De overheid (belastingbetaler?) heeft het toch grotendeels nu voor het zeggen - en je hoeft inmiddels geen wetenschapper te zijn om te snappen dat het
Zo'n ondersteund bedrijf zou zich met niet al te veel moeite kunnen toeleggen op interessantere alternatieven, waar ook nog eens miljoenen banen te vinden zullen zijn. Zo was hier eerder al te lezen dat in de Tweede Wereldoorlog geen auto's meer geproduceerd werden in Amerika: deze fabrieken werden in no-time producenten van oorlogstuig. In dit licht is de uitspraak van wetenschapper Mark Jacobson hoopgevend: "Indeed, a battery-powered U.S. vehicle fleet could be charged by 73,000 to 144,000 5-megawatt wind turbines, fewer than the 300,000 airplanes the U.S. produced during World War II and far easier to build. Additional turbines could provide electricity for other energy needs."
Hij concludeert in zijn uitgebreide onderzoek naar energie-alternatieven overigens dat windkracht de verstandigste (=goedkoopste) optie is. Al in 2001 concludeerde een EU-aangevraagd onderzoek dat de verborgen kosten van olie en steenkool mogelijk 10x zo hoog zijn als die van zonne-energie (zie tabel blz 3). Inmiddels mag duidelijk zijn dat deze kosten op een of andere belastingbetaler worden verhaald. Dit soort onderzoek verklaart waarom duurzaam juist - op de iets langere termijn - minder duur is.
Hoe zit het ten slotte met subsidies naar die verschillende energiesoorten? Europa zelf - in dit geval het daartoe horende European Environment Agency - concludeerde dat de subsidies naar "vuile energie" drie keer zo hoog zijn als die naar "schone energie" - ondanks de roep vanuit vele hoeken om meer aandacht voor duurzame energie. Nederland wordt in het rapport expliciet genoemd bij hoge overheidsbijdragen aan zowel olie, gas als kolen.
Dat we hier niet langer in de geitenwollensokkensfeer rondlopen, wordt wel duidelijk uit een uitspraak van secretaris-generaal Ban Ki-Moon, die onlangs riep: "Continuing to pour trillions of dollars into fossil-fuel subsidies is like investing in sub-prime real estate. (...) We must direct investment away from dirty energy industries."
En er is dus daadwerkelijk niets mis met een vrije markt, maar wel met de manier waarop deze (niet) wordt toegepast. Sterker nog, het doel ervan is zeer nastrevenswaardig: een efficiënte, optimale verdeling van middelen in een samenleving houdt iets sociaals, logisch, gezonds, duurzaams in. Maar laat het dan eerst ook een écht vrije markt zijn.
Geplaatst door Piethelm Vaantjes
in duurzaamheid
op
19:45
| Reacties (0)
| Trackbacks (2)
Tags voor deze bijdrage: belasting, belastinggeld, duurzaamheid, efficientie, europa, externe effecten, optimalisatie, politiek, subsidies, vrije markt
