Babalin.com :: online panacee

Recentelijk in het nieuws: de EU stelt 1,25 miljard euro beschikbaar voor CO2-opvangprojecten en 0,5 miljard voor windenergie. Zonne-energie wordt niet genoemd in het artikel. Waarom in godesnaam subsidies voor CO2-opslag? Die vraag wordt in deze tekst beantwoord in een samenvatting die we qua lengte/kwaliteitverhouding nergens konden vinden.

Momenteel gaat het om pilots, grootschalige experimenten, geen bewezen technologie. Hetzelfde subsidiegeld kan maar één keer worden uitgegeven, dit steken in zon en wind levert een voorspelbaarder, zekerder resultaat. Ook bij inzet ná pilots blijft de techniek waarschijnlijk zo prijzig dat bijgesprongen moet worden. Belastinggeld wordt reeds aan onderzoek en pilots gespendeerd, zoals enkele maanden geleden 60 miljoen in Nederland; door de EU al met al zo'n 10 miljard (aldus de Stichting Natuur en Milieu). Om enige vergelijking te maken: Senternovem had vorig jaar 83 miljoen euro ter beschikking voor landelijke subsidies aan zonne-energie, dus 60 miljoen extra naar zon in plaats van CO2-opslag zou een significante verbetering zijn.

In tegenstelling tot investeringen in schone energie levert CO2-opslag geen energie op - en dat in een wereld met een steeds stijgende energievraag. Sterker: het energieverbruik zal flink stijgen door die opslag, volgens een IPCC-rapport hierover tussen 10-40% van de energiebehoefte die een energiecentrale zónder CO2-opslag verbruikt. De verwachting is bovendien dat hierdoor juist andere emissies (o.a. stikstof- en zwavelverbindingen) zullen toenemen. Geconcentreerd CO2 zelf is giftig voor mensen en veroorzaakt een zurige (corrosieve) omgeving - probeer eens een roestige spijker in een glas cola. Risico's aan vervoer en opslag (lekkages) vormen reden tot angst en discussie in gebieden waar pilots zullen plaatsvinden. Not under my backyard!

Investeren in zon en wind levert meer kansen op voor een steeds meer bedreigde arbeidsmarkt: zonnepanelen en windmolens moeten ergens worden geproduceerd en Nederland heeft véél kennis, nu de praktijk nog. Met slechts één noemenswaardige "pv-fabriek" in Nederland komen we niet ver. Pilots voor CO2-opslag leveren waarschijnlijk minder werkgelegenheid op. Milieuwetenschapper Lester Brown herinnerde ons eraan dat Amerika in de Tweede Wereldoorlog de auto-industrie in korte tijd veranderde in een industrie voor wapentuig. Er waren geen auto's meer te koop, men fabriceerde bommenwerpers. Waarom nu niet hetzelfde doen, maar dan zonnepanelen en windturbines? NB: in tegenstelling tot het indolente Nederland zien we momenteel al iets in deze richting in Amerika, nl dat Ford elektrische auto's produceert waar eerder slurperige patserbakken werden gebouwd.

Het kunnen opslaan van CO2 is een argument voor instandhouding van het mondiale oliecircus met o.a. wegvloeiende geldstromen naar grote olieleveranciers als Rusland en het Midden-Oosten. Hoe hoger de olieprijs, hoe groter de mond van Poetin - en veel terrorisme wordt gefinancierd met oliegeld. Geld uitgegeven aan olie wordt grotendeels niet geïnvesteerd in Nederland, maar vloeit weg.

En dit alles, terwijl hoe dan ook de olie op raakt. In feite is het dus een investering in de hele keten van verbruik van fossiele brandstoffen, een oud consumptiepatroon, iets wat "uit de tijd" is, niet meer past. Een vergelijking die in de richting komt: pomp belastinggeld in de cassettebandjesindustrie gedurende een periode waarin iedereen op het punt staat DVD's en USB-sticks te gaan gebruiken voor gegevensopslag. Klinkt niet verstandig.

Verder is het principe van CO2-opslag fundamenteel verkeerd als men streeft naar duurzaamheid. Uit de natuur is immers te leren dat processen cyclisch (moeten) verlopen, daar streeft o.a. het principe van Cradle-to-Cradle ook naar. Winning, verwerking, vervoer, verbruik en opslag van fossiele brandstoffen is een lineair proces met steeds duidelijker wordende kosten - kosten die worden afgewenteld op een verre toekomst en verre oorden, die beide echter rap dichterbij komen.

Daaraan gerelateerd: het gebruik van subsidies gaat volstrekt in tegen de principes van de vrijemarkttheorie. Al lijkt de "neoliberale uitwerking" ervan vrijwel einde oefening te zijn, juist hier zou men winst kunnen behalen. Hoe zit dat? Heel algemeen: een consument betaalt, als het goed is, voor wat hij ontvangt. Zowel lusten als lasten dienen verwerkt te zijn in de betaalde prijs. Uit het initiatief van CO2-opslag blijkt de erkenning dat productie en consumptie van fossiele brandstoffen veel negatieve effecten kennen, die eigenlijk in de prijs van het product doorberekend moeten zijn: "externe effecten dienen geïnternaliseerd te worden". Met andere woorden: "de vervuiler betaalt" - waarom draait de belastingbetaler hier dus op voor deze pilots? Reëlere prijzen die de werkelijke impact van het product vertegenwoordigen, zijn uiteraard een goede prikkel om duurzamer te handelen: door zowel een afnemende vraag naar fossiele brandstoffen (die zijn duurder) als het concurrerender worden van alternatieven (in verhouding voordeliger).

Zéker in deze tijd van kredietcrisis en een steeds grotere interesse in financiën bij burgers (mijn belastinggeld!) zou dit argument veel zwaarder moeten worden meegewogen in dergelijke politieke keuzes. Maar kijkend naar onze overheid, die van de ene op de andere dag gooit met miljoenen om een bank hier en daar in stand te houden, is het opeens de vraag hoe kritisch men eigenlijk is. Wij kijken er wel even naar: het eerste hoofdstuk van Lester Browns rapport Plan B 3.0: Mobilizing to Save Civilization gaat hierover. Als de negatieve effecten die niet aan de pomp worden betaald, in de prijs van benzine worden doorberekend, zou benzine naar Amerikaanse maatstaven circa 5x zo duur zijn (in Nederland zal de factor kleiner zijn bijv vanwege accijnzen). Let wel, deze kosten worden gemaakt én ze worden steeds duidelijker, bijv in de vorm van compensatie door klimaatveranderingsproblemen, ziektekosten, rampen, onbruikbare (kapotte, vervuilde) gebieden door oliewinning, inzet van leger voor verdediging van oliewingebieden (Irak), etc.

Zijn het groene gekken op geitenwol die met zulke cijfers komen? Nee, om een voorbeeld te geven: Nicholas Stern, voormalig hoofdeconoom van de World Bank sprak in 2006 al over een kostenpost die in de triljoenen dollars loopt als gevolg van het verbranden van fossiele brandstoffen. En verder ook gewoon wetenschappers, nog een voorbeeldje om het extra pijnlijk te maken: zelfs ten aanzien van de huidige (dus eigenlijk te lage) benzineprijzen is elektrisch rijden al voordeliger. Dit is onlangs nog eens uitgezocht aan de Wageningse Universiteit en ook hoogleraar Wubbo Ockels heeft het vaker genoemd. Het grootste knelpunt daarbij, de accu, wordt ook hard verbeterd.

Er zijn veel landen die (vooralsnog?) niet aan CO2-opslag zullen doen. Zij hebben dus een concurrentievoordeel, bovendien wordt het positieve effect van de startende CO2-opslagprojecten gemarginaliseerd. In China worden één of zelfs twee nieuwe energiecentrales per week gebouwd (waarbij veel energie uit kolen), wat is het effect van Nederlandse CO2-opslag? Vanzelfsprekend kruimelwerk.

Ten slotte een voor velen toch niet onbelangrijk argument: volgens sommigen is er geen verband tussen menselijke CO2-emissies en klimaatverandering. Zij moeten deze techniek haast wel als absurde desinvestering beschouwen.

Samenvattend:

• de proefprojecten hebben een onzekere uitkomst (gezondheidsrisico's, werkelijk nuttig effect, kosten)


• ze worden door de belastingbetaler betaald, niet door de vervuiler


• de opslag kost energie, waardoor het energieverbruik juist stijgt


• door te kiezen voor CO2-opslag (lineair, "end-of-pipe"), wordt niet gekozen voor écht duurzame (cyclische) alternatieven die energie en werkgelegenheid opleveren


• het oliecircus wordt in stand gehouden, met alle mogelijke negatieve gevolgen en kosten van dien: omgevingsschade, gezondheidsschade, afhankelijkheid van olielanden, etc.

Conclusie: onze politieke leiders verkiezen te investeren in ondergrondse luchtkastelen boven het tonen van echte moed en inslaan van een duurzame weg.
_______________

Thomas Friedman spreekt enkele minuten over (o.a.) de werkelijke kosten van onduurzaam gedrag. Let vooral op de inhoud, niet de nationalistische toon:

Weleens in een supermarkt geweest? Check. In dat geval vast ook langs de koel- en vriesafdeling gelopen? Check. Wat viel daar op? K-k-k-koud! Veel open koelwanden en horizontale vrieskasten. Waarom zijn er daarnaast dan toch ook gesloten vrieskasten in dezelfde supermarkt? De logica ontgaat ons weer eens, tenzij gemakzucht een doorslaggevend argument is. Dat lijkt het helaas wel te zijn: het zijn voornamelijk de ongezondere- en kant-en-klaarzaken zoals pizza's en ijs die voor het grijpen liggen. Voor een kilo groenten laten ze ons vaker een deurtje openen.

Dat geeft aan dat het dus wel kán. En als het aan de gemeente Groningen ligt, móet het binnenkort ook. Groningen wil namelijk de duurzaamste stad van Nederland worden. Dat lijkt ons hoog gegrepen maar de doelstelling is mooi, tenzij je dol bent op steeds duurdere fossiele brandstoffen en dus ook duurdere elektriciteit, steeds meer koolstofdioxide en fijnstof in de lucht, lawaaiig verkeer, en de afhankelijkheid van enge, verre leveranciers zoals Rusland en het Midden-Oosten, alsmede de oli(e)gopolistische bedrijven die doen waar ze maar zin in hebben.

Het is ronduit te gek dat een winkel de ruimte tot zo'n 20 gr C verwarmt, terwijl er open koel- en vriesruimten zijn. Afsluiten die handel! Energie wordt steeds duurder; de supermarkten drijven geen liefdadigheidsinstelling en dus kan het niet anders dan dat de kosten in de productprijzen worden doorberekend. Natuurlijk willen we als klanten graag dat klap- of schuifdeurtje wel even openen, als het zo zit: beter voor de gezondheid en de portemonnee. Ach, zal men misschien zeggen, die koeling is toch peanuts ten aanzien van het totale elektriciteitsverbruik? Onderzoek geeft aan dat het om 62% gaat. Deze hoeveelheid kan met afsluitingen gehalveerd worden. Dat betekent dat het verbruik met bijna een derde omlaag kan: geen geringe winst.

Babalin ondersteunt dus dit Groningse initiatief en hoopt daarnaast dat de verplichting wordt overgenomen voor alle Nederlandse supermarkten. Ook kan een stap verder gedacht worden: sluit tijdens koude dagen toch alstublieft eens de winkeldeuren. Dit is een vergelijkbare kostenpost: waarom stoken voor de buitenlucht? Afgelopen winter zagen we hier en daar hele gevels open staan (tot 10 m2) terwijl het buiten vroor dat het kraakte. Hetzelfde geldt voor terrasverwarming, daar zie je ook het verwend zijn met de gedachte dat alles altijd moet kunnen. Het is blijkbaar niet langer interessant zich te verheugen op de eerste lentedagen wanneer je nét weer buiten kunt zitten met een stevige bak chocomelk. In elk geval hadden we vooraf ook kunnen voorspellen dat de Groningse proef met winterterrassen een epic fail werd. En terecht.



Als men deuren gesloten houdt, vindt een belangrijke verandering plaats: van verwenning met verspilling, naar gewenning aan het openen van deuren. Op die manier opent zich de deur die wat ons betreft open mag blijven staan: die naar een duurzamere morgen.